Tý 子 — Địa Chi thứ 1, hành Thủy Dương

1. Chữ Hán gốc nghĩa — 子 mầm sống trong bọc

Chữ 子 (Tý) nguyên là chữ tượng hình vẽ một đứa trẻ sơ sinh — đầu to, hai tay dang ra, thân còn quấn trong bọc, chưa duỗi thẳng chân. Theo Thuyết Văn Giải Tự: “子，十一月陽气動，萬物滋，人以爲偁” — Tý là tháng 11, dương khí bắt đầu động, vạn vật nhân đó sinh sôi, người ta lấy chữ này làm tên gọi [đứng đầu 12 Chi]. Đây cũng là gốc nghĩa “con cái, con người” của chữ Tý trong tiếng Hán đời sau.

Tháng 11 âm lịch là tháng Đông chí — đêm dài nhất, lạnh nhất trong năm, âm khí đạt cực điểm. Nhưng cổ nhân quan sát thấy đúng thời khắc âm cực ấy, một tia dương khí đầu tiên đã nhen lên dưới lòng đất lạnh — đây gọi là “nhất dương sinh” (quẻ Địa Lôi Phục trong Kinh Dịch, một hào dương sinh dưới năm hào âm). Tý vì vậy vừa là điểm tối tăm nhất, vừa là điểm khởi đầu của mọi sinh trưởng — logic này lý giải vì sao Tý đứng vị trí thứ nhất trong 12 Địa Chi dù mang hành Thủy (mùa đông) chứ không phải Mộc (mùa xuân).

2. Thuộc tính từ chân kinh

Tý mang hành Thủy, tính Dương. Diêm Thiên Tủy Xiển Vi chương “Địa Chi” phân biệt Chi Dương và Chi Âm theo cách tính riêng của giới mệnh học (khác thuyết Đông chí sinh dương/Hạ chí sinh âm): “命家以子、寅、辰、午、申、戌為陽，丑、卯、巳、未、酉、亥為陰” — giới mệnh học lấy Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất làm Dương; Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi làm Âm. Tý đứng đầu nhóm Chi Dương này.

Nguyên văn tiếp theo mô tả tính chất chung của Chi Dương: “陽支動且強，速達顯災祥；陰支靜且專，否泰每經年” — Chi Dương động và mạnh, ứng nghiệm họa phúc nhanh và rõ; Chi Âm tĩnh và chuyên nhất, việc tốt xấu thường phải qua cả năm mới thấy rõ. Vì Tý là Chi Dương, cổ nhân luận vận hạn liên quan đến Tý (như lưu niên gặp Tý) thường ứng nghiệm nhanh, biến động rõ rệt hơn so với gặp các Chi Âm.

子者，壬之正位，為陽水之極
Tý là chính vị của Nhâm [Thủy Dương], là cực điểm của Thủy Dương.
《三命通會》(Tam Mệnh Thông Hội) — quyển 三 (Quyển 3), luận về vị trí cực thịnh của 10 Thiên Can trên vòng Địa Chi (thuyết luận Dương Nhận/cực vượng, khác với thuyết Trường Sinh nghịch hành của Tử Bình đời sau — hai thuyết song song trong cổ pháp, không mâu thuẫn với của engine vì engine dùng khung Trường Sinh 12 cung riêng)

3. Quan hệ hợp — xung — hại — hình

Tý lục hợp với Sửu (丑) — cặp “Tý-Sửu hợp”. GIẢ ĐỊNH cổ pháp Theo cổ pháp lục hợp hóa khí (không phải const riêng trong engine — engine chỉ xác nhận CẶP hợp, không tính hóa hành), dân gian thường gọi “Tý-Sửu hợp hóa Thổ”.

Tý lục xung với Ngọ (午) — cặp xung mạnh nhất trong 12 Địa Chi vì đối cực Thủy-Hỏa, đồng thời đối xứng 180° trên vòng Chi.

Tý tam hợp cục cùng Thìn (辰) và Thân, hợp thành cục Thân-Tý-Thìn hóa Thủy — cục tam hợp duy nhất trong 4 cục có hóa hành trùng với chính hành bản thân của Tý. Tý lục hại với Mùi — nguyên do Mùi vốn xung Sửu (đối tác hợp của Tý), nên hợp của Tý bị Mùi phá. Tý hình với Mão (卯), gọi là “Vô Lễ Chi Hình” — cặp hình 2 Chi (không phải nhóm tam hình 3 Chi), ý chỉ quan hệ thiếu chừng mực dù bản chất Tý sinh Mão (Thủy sinh Mộc) — sinh mà vẫn hình, nên gọi “vô lễ”.

Xem Tý trong lá số CỦA BẠN →
Lập lá số Tứ Trụ Bát Tự miễn phí — biết Chi nào trong lá số bạn là Tý, có hợp-xung-hại-hình với Tý không

4. Câu hỏi thường gặp

Tý là Chi Dương hay Chi Âm?

Tý là Chi Dương, hành Thủy Dương — theo Diêm Thiên Tủy Xiển Vi, giới mệnh học xếp Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là Dương; Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là Âm.

Tý hợp và xung với Chi nào?

Tý lục hợp Sửu (Tý-Sửu hợp, cổ pháp gọi hóa Thổ). Tý lục xung Ngọ — cặp xung mạnh nhất vòng Địa Chi vì đối cực Thủy-Hỏa.

Tý tàng can gì?

Tý là Chi độc khí, chỉ tàng 1 Can duy nhất: Quý (Thủy), không lẫn tạp khí nào khác — khác với đa số Chi khác thường tàng 2-3 Can.

Vì sao Tý đứng đầu 12 Địa Chi?

Vì Tý ứng giờ 23h-1h và tháng 11 (Đông chí) — thời khắc âm cực thịnh nhưng cũng là lúc nhất dương sinh, mầm dương khí đầu tiên nhen lên trong lòng đất lạnh, mở đầu chu kỳ sinh trưởng mới.

Khám phá thêm

• ← Can Chi (Thiên Can — Địa Chi)
• ← Ngũ Hành Thủy
• ← Âm Dương
• Sửu 丑 — hợp với Tý
• Thìn 辰 — tam hợp Thủy
• Mão 卯 — hình với Tý
• Ngọ — xung với Tý
• Mùi — hại với Tý
• Địa Chi là gì? — tổng quan 12 Chi
• Lập lá số Tứ Trụ